Οι «σιωπηλές» βόμβες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου - Πόσο επικίνδυνες είναι

Περισσότερα από 80 χρόνια μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι αδιάσπαστες βόμβες συνεχίζουν να αποτελούν σοβαρή απειλή. Κάθε φορά που μία ανακαλύπτεται — όπως πρόσφατα στο Έξετερ της Βρετανίας ή στην «δική μας» Πεύκη — οι ζωές των κατοίκων τίθενται σε κίνδυνο. 

Κάθε φορά που φτάνει στα αυτιά μας μία τέτοια είδηση, είναι σαν να μάς δηλώνει ταυτόχρονα πως το παρελθόν εξακολουθεί να υπάρχει και να απειλεί νικητές και ηττημένους.

«Σιωπηλές» βόμβες

Στο Έξετερ, μια γερμανική βόμβα βάρους περίπου ενός τόνου βρέθηκε τυχαία σε οικόπεδο που επρόκειτο να οικοδομηθεί. Η αντίδραση ήταν άμεση: εκκενώσεις, στρατιωτική κινητοποίηση και αναστολή καθημερινών δραστηριοτήτων, με χιλιάδες κατοίκους να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους. Όταν τελικά η βόμβα εξερράγη ελεγχόμενα, άφησε έναν τεράστιο κρατήρα, μεγέθους ίσου με τρία διώροφα λεωφορεία.

UPDATE: This is the moment a WW2 bomb was detonated in #Exeter. Image courtesy of Exeter City Council. #Police would like to thank the residents of Exeter, particularly the 2,600 evacuated households and our partner agencies who have worked so hard to ensure the safety of all pic.twitter.com/fhxJFqBqT8

— Devon & Cornwall Police (@DC_Police) February 27, 2021

Ο ιστορικός Todd Gray περιγράφει την εμπειρία:

«Ο ήχος ήταν τρομακτικός, αλλά ένιωσα ευγνωμοσύνη που τον άκουσα — μας θυμίζει τις θυσίες εκείνης της γενιάς». Το Έξετερ είχε δεχτεί σφοδρούς βομβαρδισμούς το 1942, κατά τις αεροπορικές επιδρομές Baedeker, που στόχευαν πολιτιστικά κέντρα για ψυχολογικό αντίκτυπο. Περίπου 40 βόμβες δεν εξερράγησαν και παρέμειναν θαμμένες για δεκαετίες.

Η βόμβα στην Πεύκη

Και στην Ελλάδα, στην Πεύκη, η ανακάλυψη μιας βόμβας ανήμερα την 25η Μαρτίου 2026 από παιδιά που έπαιζαν στη γειτονιά προκάλεσε αναστάτωση, καθώς οι γονείς τους έθεσαν σε κίνδυνο τη ζωή τους στην προσπάθειά τους να δουν την οβίδα. Την ασφαλή εξουδετέρωσή της ανέλαβε ειδικό κλιμάκιο του στρατού.

Το ερώτημα παραμένει: πόσες βόμβες έχουν μείνει ακόμα θαμμένες; Σύμφωνα με την Emily Charles από το Imperial War Museum, οι ιστορικοί χάρτες βομβαρδισμών προσφέρουν μόνο μια μερική εικόνα. Πολλές βόμβες ενδέχεται να παραμένουν κρυμμένες κάτω από πόλεις, χωράφια και εργοτάξια.

Μπορούν να εκραγούν σήμερα;

Η βόμβα στο Έξετερ ήταν περίπου τέσσερις φορές μεγαλύτερη από τον μέσο όρο των βομβών του Blitz (από τη γερμανική λέξη «αστραπή»). Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η επικινδυνότητα αυτών των αντικειμένων παραμένει υψηλή ακόμη και σήμερα, καθώς μπορούν να ενεργοποιηθούν από δονήσεις, θερμότητα ή πρόσκρουση. Παρά την ελεγχόμενη έκρηξη, προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές σε σπίτια και περίπου 300 φοιτητές έμειναν εκτός των εστιών τους για ημέρες.

Σύμφωνα με στοιχεία του βρετανικού Υπουργείου Άμυνας, από το 2010 έχουν εξουδετερωθεί περίπου 450 γερμανικές βόμβες, περίπου 60 ετησίως. Εκτιμάται ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου ρίχθηκαν πάνω από 200.000 βόμβες στη Βρετανία, εκ των οποίων το 10% δεν εξερράγη, αφήνοντας δεκάδες χιλιάδες θαμμένες μέχρι σήμερα.

Όπως δηλώνει ο Gray, κάθε βόμβα που ανακαλύπτεται είναι ταυτόχρονα ιστορικό τεκμήριο και ενεργός κίνδυνος. «Είναι καλό, πού και πού, να θυμόμαστε», καταλήγει, υπενθυμίζοντας ότι το παρελθόν παραμένει πάντα δίπλα μας — αθόρυβο, αλλά επικίνδυνο.

Πώς θα διαχειριστούμε τον κίνδυνο

Το 2019, ο Σύνδεσμος Έρευνας και Πληροφόρησης για τον Κλάδο των Κατασκευών (CIRIA) δημοσίευσε έναν οδηγό για τη διαχείριση του κινδύνου από μη εκραγέντα πυρομαχικά. Ο οδηγός επισημαίνει ότι τέτοιες συσκευές μπορούν να επανενεργοποιηθούν από άμεση πρόσκρουση, δόνηση ή θέρμανση.

Η Emily Charles τόνισε ότι η απουσία θανάτων στις περισσότερες ανακαλύψεις οφείλεται στο γεγονός ότι οι Γερμανοί στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο χρησιμοποιούσαν κυρίως ηλεκτρικές ασφάλειες, οι οποίες σταματούσαν να λειτουργούν όταν εξαντλούνταν οι μπαταρίες. Παρ’ όλα αυτά, όπως υπογραμμίζει, η επικινδυνότητα παραμένει λόγω της απρόβλεπτης φύσης τους.

«Δεν υπάρχουν εκτενείς επιστημονικές μελέτες για το πώς αποδομούνται τα εκρηκτικά ή αν γίνονται πιο επικίνδυνα με την πάροδο του χρόνου», δήλωσε η Charles στο BBC. «Γι’ αυτό, η ασφαλέστερη προσέγγιση είναι να τις αντιμετωπίζουμε πάντα σαν να είναι ενεργές και θανατηφόρες».

Η πρόσφατη ελεγχόμενη έκρηξη στο Έξετερ, που προκάλεσε ζημιές σε σπίτια, αποδεικνύει πόσο επικίνδυνες μπορούν να παραμείνουν ακόμη και δεκαετίες μετά την κατασκευή τους. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που οι βόμβες δεν εκρήγνυνται κατά την πτώση, όπως ελαττωματικές ασφάλειες, προβλήματα στη συσκευή ή ο τρόπος προσγείωσης.

Η Charles συμβουλεύει ότι όποιος εντοπίσει ύποπτους εκρηκτικούς μηχανισμούς πρέπει άμεσα να ενημερώσει την αστυνομία, αποφεύγοντας οποιαδήποτε προσπάθεια χειρισμού.